Bilateral Diz Protezi (İki Taraflı Diz Protezi)

İzmir Gazi Hastanesi, bilateral diz protezini yani her iki dizin aynı dönemde protezle değiştirilmesini, ileri evre kireçlenme ve şiddetli ağrısı olan hastalar için detaylı şekilde açıklıyor. 

Tek dizin tedavisiyle diğerinin sorunlu kalması, iyileşme sürecini olumsuz etkileyebilirken, bilateral protez sayesinde tek anestezi, tek hastane süreci ve tek rehabilitasyonla her iki dizin eş zamanlı olarak fonksiyon kazanması mümkün hale geliyor. 

Cerrahi öncesi hasta seçimi, anestezi değerlendirmesi ve dizdeki deformitelerin analizi, başarının temelini oluşturuyor. Ameliyat sonrasında erken mobilizasyon, kas güçlendirme ve düzenli fizik tedavi büyük önem taşırken; kan kaybı, uzun ameliyat süresi ve rehabilitasyonun zorluğu gibi riskler de dikkatle yönetilmeli. Eş zamanlı ya da aşamalı yaklaşım, hastanın genel sağlık durumu, kalp-akciğer kapasitesi ve pıhtılaşma riskine göre belirleniyor. Yaş tek başına belirleyici olmayıp, ağrının şiddeti, günlük yaşam kısıtlılığı ve cerrahiye uygunluk daha önemli kriterler olarak öne çıkıyor. Bilateral protez sonrası yürüyüş, başlangıçta zorlayıcı olsa da doğru rehabilitasyonla simetrik ve dengeli bir yürüyüşe ulaşmak hedefleniyor.

Bilateral Diz Protezi Nedir?

Bilateral diz protezi, her iki dizdeki hasarlı eklem yüzeylerinin çıkarılıp yerine diz protezi implantı yerleştirilmesidir. Tıbbi adıyla bilateral total diz artroplastisi veya bilateral total knee arthroplasty olarak geçer. Burada amaç, diz ekleminin aşınmış kıkırdak yüzeylerini yenileyerek ağrıyı azaltmak ve hareket kabiliyetini artırmaktır.

Diz eklemi; femur, tibia ve patella arasında çalışan, kıkırdak dokusu, menisküs, bağ dokuları (ligamentler) ve sinovyal eklem yapılarıyla stabilite kazanan kompleks bir sistemdir. İleri evre osteoartrit veya romatoid artrit gibi durumlarda kıkırdak aşınır, eklem aralığı daralır, dizde şekil bozuklukları oluşabilir. Bu tablo iki dizde birden geliştiğinde çift taraflı diz protezi gündeme gelir.

Bilateral uygulamanın iki ana yaklaşımı vardır:

Eş zamanlı bilateral diz protezi: İki dizin aynı anestezi altında aynı seansta yapılmasıdır.

Aşamalı (staged) bilateral diz protezi: Dizlerin farklı tarihlerde ayrı ameliyatlarla yapılmasıdır.

“Bilateral diz protezi ne demek” sorusunun pratik karşılığı şudur: İki diziniz de protez olur ama bunun tek seans mı yoksa iki ayrı ameliyat mı olacağı sizin genel sağlık durumunuza ve dizlerinizin ihtiyacına göre planlanır.

Ameliyat Süreci

Bilateral diz protezi ameliyatı planlanmadan önce ortopedi ve travmatoloji uzmanı, fizik muayene ve görüntüleme ile diz eklemini değerlendirir. Röntgen temel değerlendirmedir, bazı hastalarda eklem deformitesi ve bağ dengesi için ek testler istenebilir. İki dizdeki varus diz deformitesi veya valgus diz deformitesi gibi eksen bozuklukları ameliyat planını doğrudan etkiler.

Ameliyatın genel akışı şöyle özetlenebilir:

• Anestezi değerlendirmesi yapılır, genel veya spinal anestezi seçenekleri planlanır.

• Cerrahi kesiden diz eklemine ulaşılır, hasarlı eklem yüzeyleri hazırlanır.

• Metal alaşım implantlar ve arada kaygan yüzey sağlayan polietilen insert yerleştirilir.

• Protez çimentolu diz protezi veya çimentosuz diz protezi olarak planlanabilir, karar kemik kalitesi ve cerrahın tercihine göre şekillenir.

• Eklem hareket açıklığı, stabilite ve dizin düzleşmesi kontrol edilerek işlem tamamlanır.

Robotik veya bilgisayar destekli sistemler bazı merkezlerde bilgisayar destekli diz cerrahisi veya robotik diz protezi ameliyatı adıyla uygulanır. Amaç, kesilerin ve kemik kesilerinin daha hassas planlanması, protez hizalanmasının optimize edilmesi ve simetrinin artırılmasıdır. Bu teknolojiler “her hastaya şart” değildir ama uygun vakalarda cerrahi planlamaya katkı sağlayabilir.

Bilateral ameliyatlarda toplam ameliyat süresi tek dizden daha uzundur. Bu nedenle ameliyat planlamasında anestezi süresi ve hastanın genel dayanıklılığı özellikle değerlendirilir.

İyileşme Süreci

Bilateral diz protezi sonrası hedef, güvenli şekilde erken mobilizasyon sağlamaktır. İlk günlerde yürüteç veya destekle ayağa kalkma ve kısa mesafeli yürüyüşler başlar. Rehabilitasyonun temel amacı dizin hareket açıklığını kazanmak, kas gücünü artırmak ve yürüyüş paternini düzeltmektir.

İyileşme sürecinin önemli parçaları:

Ağrı yönetimi: İlk günlerde ağrı normaldir, kontrollü ağrı yönetimi fizik tedaviyi kolaylaştırır.

Diz hareket açıklığı: Diz fleksiyon açısını kazanmak için düzenli egzersiz gerekir.

Kas güçlendirme: Kuadriseps ve kalça kaslarının güçlenmesi dengeyi artırır.

DVT (derin ven trombozu) önlemleri: Hareket, sıvı dengesi ve hekimin önerdiği ilaçlar önemli olabilir.

Bilateral protezde iki diz birden iyileşirken “tek sağlam dizime yük verip toparlanırım” avantajı olmaz. Bu yüzden ev düzeni, destek sistemi ve fizik tedavi planı daha kritik hale gelir.

Avantajları ve Dezavantajları

Çift diz protezi ameliyatı kararında en önemli nokta, avantaj ve risklerin dengeli şekilde değerlendirilmesidir. Aynı yöntem herkese uygun değildir.

Bilateral diz protezinin sık konuşulan avantajları:

• Tek anestezi ve tek hastanede yatış dönemi ile süreçlerin birleşmesi.

• Tek rehabilitasyon dönemi ile toplam iyileşme süresinin kısalabilmesi.

• İki dizde eş zamanlı fonksiyon kazanımı ile simetrik yürüme hedefi.

• Toplam planlama ve izin süresinin tek bir dönem içinde toplanabilmesi.

Dezavantajları ve dikkat edilmesi gereken noktalar:

• Ameliyat süresinin daha uzun olması.

• Kan kaybı riskinin tek tarafa göre artabilmesi.

• Kardiyopulmoner riskler ve pıhtılaşma risklerinin daha yakından takip edilmesi gerekliliği.

• Rehabilitasyonun daha yoğun ve disiplinli olma ihtiyacı.

“Bilateral diz protezi mi tek taraflı mı” sorusunun cevabı çoğu zaman dizin röntgeninden çok hastanın genel sağlık durumunda yatar. Aynı röntgene sahip iki kişi için bile farklı planlar seçilebilir.

Bilateral Diz Protezi Hangi Hastalarda Uygulanır?

Bilateral diz protezi genellikle iki dizde de ileri evre artrit olan, günlük yaşam aktivitelerinde ciddi kısıtlılık yaşayan ve ameliyata uygun genel sağlık durumuna sahip hastalarda değerlendirilir.

Daha sık uygun görülen durumlar:

• Her iki dizde ileri evre diz kireçlenmesi ve şiddetli ağrı olması.

• Yürüme mesafesinin belirgin azalması ve merdiven çıkma gibi aktivitelerde zorlanma.

• Dizlerde belirgin deformite ve hareket kısıtlılığı olması.

• Ameliyat öncesi değerlendirmede kalp-akciğer ve genel sağlık açısından uygun bulunması.

Eş zamanlı bilateral diz protezi planlanacak ise anestezi ve iç hastalıkları değerlendirmesi daha titiz yapılır. Bazı hastalarda aşamalı yaklaşım daha güvenli olabilir.

Diz Ağrısı Nedenleri Nedir? Dizde İşlev Kaybı Neden Olur?

Diz ağrısı her zaman protez gerektirmez. Ama bazı durumlarda protez dışındaki seçenekler yetersiz kalır. İşlev kaybı genellikle kıkırdak aşınması ve eklem biyomekaniğinin bozulmasıyla ilişkilidir.

Sık nedenler:

Diz kireçlenmesi (osteoartrit): En yaygın nedendir.

Romatoid artrit: İltihabi süreç eklem hasarını hızlandırabilir.

Travma sonrası artrit: Eski kırıklar veya bağ yaralanmaları sonrası gelişebilir.

Menisküs ve bağ problemleri: Erken dönemde artroskopi veya konservatif tedavilerle yönetilebilir ama ileri evrede eklem yüzeyi hasarı belirleyici olur.

“Ameliyatsız diz tedavileri” bir noktaya kadar fayda sağlayabilir. Günlük yaşamda sürekli ağrı, gece ağrısı, dizde belirgin deformite ve yürüyüş mesafesinin belirgin azalması varsa protez değerlendirmesi öne çıkar.

Bilateral Diz Protezi Ameliyatı Sonrası Nelere Dikkat Edilmelidir?

Ameliyat sonrası dönemde en kritik konu “süreklilik”tir. İlk günlerde iyi başlamak kadar evde programı sürdürmek de sonucu belirler.

Dikkat edilmesi gereken temel noktalar:

• Egzersiz programını aksatmamak ve fizyoterapi planına sadık kalmak.

• Düşme riskini azaltmak için ev içi düzenleme yapmak.

• Uzun süre hareketsiz kalmamak, kısa yürüyüşlerle dolaşımı desteklemek.

• Kontrol muayenelerini aksatmamak ve olağan dışı şişlik, kızarıklık, ateş gibi bulguları geciktirmeden bildirmek.

Bilateral protezde “iki diz de şiş” olacağı için hastalar bazen normal iyileşme belirtileri ile risk işaretlerini karıştırabilir. Şüphe duyduğunuz her durumda erken iletişim daha güvenlidir.

Aynı Anda İki Diz Protezi Riskli Mi?

“Aynı anda iki diz protezi riskli mi” sorusunun cevabı tek cümle değildir. Eş zamanlı bilateral diz protezi bazı hastalarda güvenle yapılabilir ama bazı hastalarda riskleri artırabilir. 

Risk değerlendirmesinde özellikle kalp-akciğer kapasitesi, pıhtılaşma riskleri, anemi eğilimi ve genel dayanıklılık ele alınır.

Daha güvenli karar vermeyi kolaylaştıran yaklaşım:

• Genel sağlık durumu uygunsa eş zamanlı yaklaşım düşünülebilir.

• Riskler daha yüksekse aşamalı (staged) yaklaşım daha doğru olabilir.

Bilateral Diz Protezi Yaş Sınırı

“Bilateral diz protezi yaş sınırı” için tek bir sayı söylemek doğru olmaz. Yaştan çok biyolojik uygunluk ve genel sağlık durumu önemlidir. İleri yaşta da yapılabilir, daha genç yaşta da gerekebilir. Burada belirleyici olan hastanın fonksiyon kaybı, ağrının şiddeti ve cerrahiye uygunluğudur.

Hangi Yaşta Ameliyat Yapılmalıdır?

Bu soru genellikle “çok mu erken” veya “geç kaldım mı” kaygısıyla sorulur. Diz protezinde hedef, hastanın yaşam kalitesini ciddi şekilde düşüren ağrı ve işlev kaybı oluştuğunda doğru zamanlamayı yakalamaktır. Çok erken planlamada protez ömrü ve ileride revizyon ihtimali konuşulur, çok geç kalındığında ise deformite ve kas kaybı rehabilitasyonu zorlaştırabilir.

Yaş tek başına karar verdirmez. Röntgen bulguları, ağrı düzeyi, günlük yaşam kısıtlılığı ve ameliyatsız tedavilere yanıt birlikte değerlendirilir.

Bilateral Diz Protezi Sonrası Yürüme

Bilateral diz protezi sonrası yürüme, genellikle erken dönemde yürüteç veya destekle başlar. İlk hedef güvenli mobilizasyon ve diz hareket açıklığını kazanmadır. İlerleyen haftalarda destek azalır, yürüyüş mesafesi artar ve merdiven gibi aktiviteler fizik tedavi programına göre eklenir.

Yürüme sürecini kolaylaştıran anahtarlar:

• Düzenli egzersiz ve kas güçlendirme.

• Ağrı yönetiminin doğru yapılması.

• Kademeli artış, acele etmemek.

İki diz aynı anda iyileştiği için ilk haftalar tek diz protezine kıyasla daha yorucu hissedilebilir. Bu normaldir ve genellikle doğru rehabilitasyonla kademeli toparlanır.

Bilateral Diz Protezi Avantajları

Bilateral diz protezi avantajları çoğu kişinin aklında “tek seferde bitirmek” olarak kalır. Oysa asıl avantaj, iki dizin de aynı rehabilitasyon döneminde güçlenmesi ve simetrik yürüyüş hedefinin daha hızlı yakalanabilmesidir. Buna rağmen avantajlar ancak doğru hastada ortaya çıkar. Bu yüzden karar sürecinde riskleri de aynı netlikte konuşmak gerekir.

Bu konuda diz sağlığı, cerrahi planlama ve rehabilitasyonla ilgili benzer içeriklere göz atmak isterseniz İzmir Gazi Hastanesi blog sayfasında ilgili yazılar da bulunabilir. Muayene ve tedavi ile ilgili detaylı değerlendirme ve randevu için İzmir Gazi Hastanesi adresinden bizimle iletişime geçebilirsiniz.